11 listopada wcale nie świętujemy odzyskania niepodległości

11 listopada wcale nie świętujemy odzyskania niepodległości

Przyjęło się, że 11 listopada jest Narodowym Świętem Niepodległości. Co wydarzyło się więc 11 listopada 1918 roku, że pamiętamy o tym dniu aż do dzisiaj? Od kiedy to 11 listopada jest uznawany za święto Niepodległości? Dlaczego to 11 listopada jest świętem?

 
Fot. główne ze zbiorów NAC; syg. 22-260-1. Od lewej Daniel Konarzewski, Józef Piłsudski i Józef Beck w czasie obchodów 11.11.1929
 


Dlaczego akurat 11 listopada?

Warto wspomnieć, że 11 listopada jest ważnym dniem nie tyle z perspektywy Polski co świata. Tego dnia doszło do podpisania rozejmu kończącego I wojnę światową w wagonie kolejowym w Compiegne. Na pamiątkę tego dnia 11 listopada jest świętem we Francji. Czy w Polsce też jest co świętować? Nie do końca.
 

W Polsce 11 listopada stał się oficjalnym świętem w czasach w których wśród elit politycznych panował kult zmarłego niedługo wcześniej wodza. Jakiego wodza nie trzeba chyba nikomu przypominać. Jeszcze za życia wodza uznawano go za “symbol wolności” i budowano mit dający podwaliny pod ustanowienie 11 listopada polskim świętem. Początkowo nie wszystkie siły i stronnictwa w Polsce skłaniały się ku temu, by świętować akurat ten dzień.
 
Mit 11 listopada aktywnie budował jednak sam zainteresowany i najróżniejsze stronnictwa sprawiając, że 11 listopada świętowano w różne sposoby jeszcze zanim dzień oficjalnie został świętem państwowym.

 

W dniu 11 listopada państwo polskie obchodzić będzie 8 rocznicę zrzucenia jarzma niewoli i uzyskania pełnej, faktycznej niezawisłości. Data powyższa winna pozostać w stałej pamięci społeczeństwa i utrwalić się w umysłach młodego pokolenia, które w zaraniu swego życia powinno odczuwać doniosłość i uroczystość tego pamiętnego dnia – napisał 8 listopada 1926 roku prezes Rady Ministrów Józef Piłsudski

 
Od 1926 roku w rzeczywistości po przewrocie majowym 11 listopada stał się dniem wolnym dla pracowników administracji i jeszcze ważniejszym świętem wojskowym. Nie będzie chyba zaskoczeniem to, że od dłuższego czasu dla wodza pisano wiersze i wydawano publikacje ku jego czci. W 1934 roku ukazała się publikacja Komitetu Propagandy Czynu Polskiego pod tytułem Dzień triumfu Ducha 11 listopada 1918 w której czytamy:
 

W tymże dniu Józef Piłsudski na własną odpowiedzialność ujmuje wogóle ster rządów w Polsce, obejmuje w Rplitej całą władzę, tę władzę, której nikt nie odważył się podjąć i która, jak dziecię bezradne, wedle własnych słów Jego, “leżała na ulicy” – pisownia oryginalna

 
Już w 1932 roku 11 listopada uznany został za dzień wolny od nauki w szkołach przez ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego. Oficjalną decyzję o ustanowieniu Narodowego Święta Niepodległości akurat w dniu 11 listopada podjęto w ustawie o Święcie Niepodległości uchwalonej 23 kwietnia 1937 roku. 11 listopada wybrano ponieważ tego akurat dnia w 1918 roku Rada Regencyjna przekazała dowództwo nad (niezbyt liczebnym wówczas) wojskiem w ręce Józefa Piłsudskiego.

 

Dzień 11 listopada jako rocznica odzyskania przez Naród Polski niepodległego bytu państwowego i jako dzień po wsze czasy związany z wielkim imieniem Józefa Piłsudskiego, zwycięskiego Wodza Narodu w walkach o wolność Ojczyzny – jest uroczystym Świętem Niepodległości. Dzień 11 listopada jest dniem wolnym od pracy – czytamy w ustawie z 23 kwietnia 1937 roku

 
Data uchwalenia też nie jest przypadkiem i związana jest z obchodami świętującymi podpisanie konstytucji kwietniowej z 23 kwietnia 1935 roku. O tym, że nawet w czasach sanacji nie wszystkim podobała się osoba wodza, a może i samo święto w dniu 11 listopada, może świadczyć wprowadzona niedługo później ustawa z dnia 7 kwietnia 1938 roku o ochronie imienia Józefa Piłsudskiego, Pierwszego Marszałka Polski w której czytamy:

 

Art. 1. Pamięć czynu i zasługi JÓZEFA PIŁSUDSKIEGO – Wskrzesiciela Niepodległości Ojczyzny i Wychowawcy Narodu – po wsze czasy należy do skarbnicy ducha narodowego i pozostaje pod szczególną ochroną prawa.
 
Art. 2. Kto uwłacza Imieniu JÓZEFA PIŁSUDSKIEGO, podlega karze więzienia do lat 5.

 
Wspomniana wyżej Rada Regencyjna złożona z ówczesnego prymasa Aleksandra Kakowskiego, Józefa Ostrowskiego i Zdzisława Lubomirskiego nie przetrwała długo. Organ został rozwiązany już 14 listopada. Według opinii niektórych sama Rada Regencyjna proklamowała polską niepodległość znacznie wcześniej – 7 października 1918 roku. Niektórzy traktują odezwę Rady Regencyjnej do Narodu Polskiego jako datę “faktycznego odzyskania niepodległości przez nasze państwo”.

 

Wielka godzina, na którą cały naród polski czekał z upragnieniem, już wybija. Zbliża się pokój a wraz z nim zniszczenie nigdy nieprzedawnionych dążeń narodu polskiego do zupełniej niepodległości. W tej godzinie wola narodu polskiego jest jasna, stanowcza i jednomyślna. Odczuwając tę wolę i na niej opierając to wezwanie, stajemy na podstawie ogólnych zasad pokojowych, ogłoszonych przez prezydenta Stanów Zjednoczonych, a obecnie przyjętych przez świat cały jako podstawa do urządzenia nowego współżycia narodów – czytamy w specjalnym wydaniu Monitora Polskiego z 7 października 1918 roku

 

 
Warto wspomnieć, że obok Rady Regencyjnej działały inne organizacje dążące do przywrócenia polskiej niepodległości. Warto wspomnieć tu o działającej od 28 października 1918 roku Polskiej Komisji Likwidacyjnej, która 31 października wyzwoliła Kraków spod zaborczej władzy Austro-Węgier i miała udać się do Lwowa by oficjalnie dokonać tego samego. Nie dotarła tam na czas. 1 listopada 1918 roku Lwów zaatakowały siły ukraińskie o czym więcej tutaj. 11 listopada 1918 roku nie był więc datą bliską dnia w którym ustalono ostateczne granice Polski po I wojnie światowej.
 
Jeszcze wcześniej bo już w listopadzie 1916 roku 5 listopada władze Niemiec i Austro-Węgier uznały powstanie niezależnego od Rosji Królestwa Polskiego wraz z wydaniem Aktu 5 listopada, już wówczas dającego iluzoryczne wrażenie polskiej niepodległości. Inni zaś twierdzą, że datą odzyskania Niepodległości jest 7 listopada 1918 gdy powołano Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej w Lublinie Ignacego Daszyńskiego.

 


11 listopada po II wojnie


 
W czasach po II wojnie światowej przestano świętować dzień ważny dla sanacyjnego przywódcy. Komunistyczne władze unieważniły poprzednie święto i 22 lipca 1945 roku ustanowiły Narodowe Święto Odrodzenia Polski na pamiątkę ogłoszenia manifestu PKWN z 1944 roku.
 
11 listopada powrócił do kalendarza świąt decyzją Sejmu PRL z 15 lutego 1989 roku. Droga Polski do niepodległości i najważniejsze informacje oraz cały ciąg dążeń niepodległościowych od Aktu 5 listopada aż do 16 lutego 1919 roku opisana jest w artykule Odzyskanie niepodległości przez Polskę w 1918 roku w serwisie Wikipedia.

 
Polecamy również: